(در ابتدای مطلب اشاره کنم که اگر لحن نوشته ام کمی گزنده و عریان است، پوزش می طلبم، به حتم در تحلیل علمی یا شبه علمی چنین مسائلی پذیرفته می شود.)

نگاه

سایت آماری وبگذر چندی است سایت ها و وبلاگ های پربیننده را معرفی کرده است. برای کنجکاوی به این بخش مراجعه کردم، شاید با نگاهی جامعه شناسی به علاقه وبگردان و بینندگان اینترنت نظری بیندازم علیرغم این که این مسئله به راحتی قابل حدس زدن نیز هست! در نگاه اول به خوبی مشهود است که سایت های زرد با بازدید روزانه 30000 نفر – 20000 نفر و... در مقام اول هستند که می توان به طور نسبی ادعا کرد 50 سایت اول از نظر تعداد بیننده با تعداد بیش از سیصد هزار بازدید در روز (که تنها بخشی از سایتهای ایرانی هستند) همگی در شاخه سایت ها و وبلاگ های زرد قرار می گیرند.

 محتوا

سوال اینجاست که محتوای این سایت ها چیست که هزاران نفر را روزانه به خود جذب می کند و مشتری دائمی یا موسمی آنها می کند؟

1 – سایت هایی که خفن و  س ک س ی و .. نام گرفته اند. سایت هایی  مملو از عکس و فیلم و داستان  به قول خودشان بالای 18 سال.

2 -  سایت های هات لینک و لینک روزانه و... که هر روز لینک های جدیدی می گذارند (با پوزش) عکس لختی هدیه تهرانی، خوابیده، ایستاده، در استخر و...، نیکی کریمی با شلوارک ، گلزار در...، زن فردوسی پور، گوگوش با فلانی ، پارتی بازیگران و فوتبالیست ها، دوربین مخفی در استخر تهران و... که ظاهرا اکثرا پوچ و توخالی و تقلب است و دوری باطل است میان این سایت های زرد!

3 – سایت های هرمی و درامد از اینترنت و... که اینها نیز سرآبی باطل است برای گرفتن پول هر چند اندک ، در مقابل، درآمد های میلیونی و نوت بوک و... برای سرمایه گذاران.

اینها را باید کنار سرچ ها و جستجو ها در اینترنت گذاشت که به گواه سایت گوگل، کلمات فارسی جستجو شده در چند ساله اخیر ، همه حول همین موارد است. سال گذشته نیز در 50 سایت برتر ایرانی از نظر بازدید، تنها یک سایت سیاسی و علمی وجود داشت. و امروزه  مقوله هایی مانند س ک س و درآمد سرشار و ناگهانی، عکس و داستان، چت و... جوانان بسیاری را به خود جذب می کند! و در این که تعداد و بازدید کننده اینگونه سایتها از بسیاری سایت ها  و وبلاگ های علمی و مذهبی بسیار بیشتر است، شکی نیست! به نظر من در این زمینه جامعه شناسان و روان شناسان اجتماعی باید تحقیق کنند. تحقیق آماری، پژوهش مشارکتی و غیر مشارکتی و.... تا این مسئله روشن گردد. به حتم 20 یا 10 سال قبل ما چنین ایرانی رانداشته ایم! امروز رویکرد و مبنای عمل جوانان چنین است: آرزوهای بزرگ و دور و دراز، مسائل ج ن س ی، شغل پردرآمد بدون زحمت زیاد و... که نسلی متفاوت با گذشته ساخته  و آینده ای به حتم متفاوت را نیز پیش روی دارد.

 اهمیت

بی شک حداکثر 15 درصد از کل جامعه ایران به اینترنت دسترسی دارند و نمی توانیم اگر معضل و آسیبی در این بخش وجود دارد را به کل تعمیم دهیم!  اما نکاتی در این مسئله وجود دارد که به نظر نباید از آن غافل شد. اولا رویکرد کلی در میان جوانان، به طور نسبی مسائلی است که بدان اشاره کردم، اگر ضریب استفاده از اینترنت از 15 درصد به 90 درصد برسد به حتم این رویکرد نیز تداوم یا حتی شدت می یابد. ثانیا قشر تحصیلکرده و متوسط که عمده کاربران اینترنت هستند، تاثیر گذاریشان بر دیگر اقشار بیشتر است، الگوها، مدها، نوع رفتار، نوع لباس، کنش ها، تکیه کلام ها و... که از سوی طبقه متوسط رواج می یابد، در اندک زمانی به دیگر اقشار و طبقات نیز سرایت می کند و این سرایت نه از طریق اینترنت که از طریق تعاملات روزانه، مطبوعات، ماهواره ها، صدا و سیما، سینما و... نیز صورت می پذیرد.

لذا نمی توان اهمیت چنین سیر و رویکردی در استفاده روزافزا از اینترنت در ایران را نادیده گرفت، رویکردی که به مسائل و آسیب های مختلفی چون بیکاری، افسردگی، عدم احساس مفید بودن برای خود و دیگران، افزایش سن ازدواج و تبعات فراوان آن، سست شدن بنیان خانواده ها و افزایش طلاق، رواج ارزشهای غربی و افول ارزشهای اخلاقی و به تبع آن رشد انحرافات، اعتیاد و....منجر می شود.

 علت

علت یابی این مسئله نیاز به جامعه شناسی دقیق سایت ها و وبلاگ ها دارد که در این مقال نمی گنجد. در این مسئله با دو نگاه کلی می توانیم به بررسی موضوع بپردازیم. یکی از دیدگاه کارکردی به کارکردهای پنهان و آشکار اینگونه سایت ها توجه کنیم یا از نگاه تضادی، بر سلطه، وقت گذرانی و استحاله تاکید کنیم که از این دریچه بر جامعه حاکم شده است، مسئله ای که بی شک در جاهایی به نفع سرمایه داران و حتی دولت (به معنای عام) بوده است. اما در نگاهی گذرا برخی موارد را در تبیین علل چنین آسیبی می توان ذکر کرد.

در مورد گرایش به مسائل س ک س ی و زرد در اینترنت، و حتی غیر اینترنت ، علت عمومی و کلی تمایل غریزی و ذاتی انسان است. به قول فروید تمایلات جنسی انسان علاوه بر جسم در ذهن وی نیز جریان دارد و در اصل می تواند به هر ابژه ای اعم از این که این ابژه هم جنس، غیر هم جنس، حیوانات، اشیا  نظایر آن باشد، وابسته بوده و پیوند داشته باشد. امروزه این ابژه به شکل وسیعی در فیلم ها، شبکه های ماهواره ای و سایت های اینترنتی نمود پیدا کرده و در کل جهان به عنوان یک راه درآمد  و ارضای نیاز جوانان مطرح است. اما در ایران از آنجا اهمیت می یابد که کاربران اینترنت، اندک اما استفاده کنندگان از این گونه سایت ها بی شمارند.

این مسئله می تواند ناشی از گمنامی، آزادی نسبی، عدم پیگرد و فارغ شدن از هویت رسمی و خشک و اداری در محیط اینترنت باشد، محیط اینترنت از اولین حیطه هایی است که یک ایرانی احساس آزاد بودن می کند، او آقابالاسر ندارد، مسلط بر خود چه خانواده و چه دولت ندارد و حوزه خصوصی را به راحتی لمس می کند، از این حیث چون تجربه و ظرفیت لازم برای استفاده از چنین محیطی را ندارد، با چنین آسیب هایی روبروست.

علت مهم دیگر در این زمینه تقاضا است. با این که نمی توان و نباید عرصه فرهنگ را محیط عرضه و تقاضا دانست، اما متاسفانه این مسئله در ایران ما اتفاق می افتد، در مورد سایت ها ی اینترنتی، فیلم، مد و... همیشه تقاضا، عرضه را تعیین کرده و تقاضایی که ناشی از افول ارزشهای اخلاقی و انسانی باشد، به حتم عرضه ای اخلاقی و انسانی ندارد!

بیکاری، زندگی آپارتمانی و عدم گروه همالان و دوستی های نسل قدیم، افسردگی و خستگی، مسائلی نظیر کنکور و سربازی و...  از دیگر علل این مسئله به شمار می رود که با گذران وقت در اینگونه سایت ها سعی می شود، افسردگی ها  و ناکامی ها را به فراموشی سپارند.

نکته دیگر شکاف نسلی، فاصله زیاد فرهنگی و تقابل عقیدتی نسل ها است، اکثرا پدر و مادرها با فرزندان، علایق متفاوتی دارند و در دو دنیای متفاوت سیر می کنند، پدر سالاری یا والدین سالاری صرف، موجب سرخوردگی جوان شده و افسردگی و .... و در نهایت رویکرد به همین مسائل را به دنبال دارد، فرزند سالاری صرف نیز می تواند آزادی بی حد وحصر جوانان و آسیب های خاص خود را به دنبال داشته باشد! در کنار این مسئله می توانیم عدم ایجاد فرهنگ مدرنیته را نیز اضافه نماییم، ویژگی عمده جوامع شرقی و جهان سوم مدرنیزاسیون بدون مدرنیته است، ما وارد کننده خوبی هستیم بدون این که فرهنگ استفاده از وارداتمان را داشته باشیم. مگر درباره ماشین و هواپیما و... چنین نیست؟!

مسئله مهم دیگر در این زمینه مقابله شدید و خشک با اینگونه مسائل بوده است. در ایران ما ممنوعیت های  فراوانی وجود دارد. روزی ویدئو ممنوع بوده، روزی ماهواره ممنوع بوده و  چند سالی است که این سایت ها فیلتر می شوند اما از یک طرف جوانان را به این مسئله علاقمندتر  و حریصتر کرده (الانسان حریص علی ما منع) از سوی دیگر فیلتر شکن های فراوان این راه حل را با بن بست مواجه کرده است.

در مورد سازندگان این سایت ها، همان علل استفاده از سایت ها یک مسئله است، کسب درآمد از طریق جذب آگهی و...، مسئله دیگر مطرح شدن، مهم شدن، انجام یک فعل مهم و برجاگذاشتن یک نشانه است، که برای هر انسانی مهم است،  عدم نیاز به آموزش و پول چندان برای راه اندازی، علت مهم دیگر در این زمینه به شمار می رود و البته افول ارزشهای اخلاقی و رشد ارزشهای (تاریک) غربی مهم ترین علت به شمار می رود.

به هر حال عدم اعتماد به جوانان، که موجب شده نسلی  25 سال سرکار باشد،همه شان هم می گویند ما از 18 سالگی 20 سالگی 25 سالگی و.... استاندار بودیم، مدیرکل بودیم، فرمانده لشکر بودیم نماینده بودیم و... اما جوان امروزی هیچ مسئولیتی ندارد، احساس مسئولیت هم نمی کند، حس رقابت و حسادت بیجا، مصرف گرایی، نابرابری و تبعیض، تهاجم فرهنگ غربی، شکاف نسلی رو به تزاید، شیفتگی در برابر خرده فرهنگ ها، افول ارزشهای اخلاقی و مذهبی و بیهوده تابو بودن بسیاری مسائل و.... همگی در ایجاد این آسیب نقش دارند که هر یک می تواند به طور مجزا بحث و بررسی شود.

نکته این که اولا مسئولین فرهنگی باید این مسئله را بفهمند و درک کنند ثانیا باید با راه حل های عاقلانه و منطقی به حل موضوع بپردازند. تجربه ثابت کرده است که برخورد و مقابله و فیلتر و.... نه تنها جوابگو نیست که محرک و افزایش دهنده چنین آسیب هایی است.